12.01.2007.
Kad pričamo o najgorim zatvorima u istoriji, među prvima se nameće Alcatraz, sinonim strogog zatvora 'iz kog nema povratka'. Iako se danas
u zatvorskim prostorima teži boljem i 'ugodnijem' boravku nego što je nekad bilo tamo, pitanje je koliko se stvarno uspijeva u tome
Okružen je hladnim i brzim strujama usred zaljeva San Francisco, a prirodna je izolovanost Alcatraza pojačana bodljikavom žicom, stražarskim
tornjevima i duplim rešetkama na prozorima. Zatvorenici su provodili između 16 i 23 sata dnevno u malenim ćelijama, a oni kažnjeni zbog neposlušnosti
imali su dopušteni izlazak deset minuta dnevno zbog tuširanja. Ukoliko je prestup bio teži, zatvorenici su bili zatvarani po nekoliko dana u takozvane
samice, čelične ćelije bez prozora.
Iako zvuči prilično surovo, nekadašnje, naprimjer srednjovjekovne, metode bile su još krvavije. U Britaniji je postojalo nešto što se zvalo 'božja
presuda' (trial by ordeal) kada bi svaka strana pred vijećem izložila slučaj i argumente. Ako se strane nisu mogle dogovoriti oko presude, vijeće je
odluku prepuštalo Bogu. To je značilo da je optuženi morao obavljati zadatke poput nošenja užarenog željeza ili vađenja kamena iz lonca s uzavrelom
vodom! Ukoliko mu rane ne bi zacijelile u roku od tri dana, bio je proglašen krivim!
S vremenom su se te metode, koje se danas čine varvarske, promijenile, uvedeni su zakoni, a zatvorenike i čuvare počele su kontrolisati vlasti.
Danas se smatra da zatvori opstaju u civilizovanim i pristojnim uslovima, a u rad sa zatvorenicima uključeni su osim čuvara ljekari i socijalni
radnici. Teži se ne samo kažnjavanju prestupnika, već i preodgoju i preusmjeravanju. Mnoge se vlasti hvale kako to postižu moderno opremljenim
zatvorima, gimnastičkim dvoranama, zatvorskim dućanima, adekvatnom medicinskom uslugom i treningom. Iako sve to zvuči kao pristojan godišnji odmor,
realnost je puno brutalnija.
Sabaneta, Venezuela
Venezuelanski zakonski sistem zatvorio je
25.000 kriminalaca u ustanove koje su dizajnirane za samo 15.000 ljudi. Zbog toga ne čudi
da su zatvori poput Sabanete pretrpani, pa zatvorenici nerijetko spavaju u uskim hodnicima prepunim cijevi i instalacija.
Disciplina im,
naravno, nije jača strana, tim više što na svakih 150 zatvorenika dolazi jedan čuvar.
U Sabaneti su zabilježeni brojni incidenti koji su rezultirali mnogim smrtima, ali jedan od najgorih pokolja dogodio se u
januara 1994. godine
kada je u vatrenom okršaju poginulo 108 zatvorenika. Od tog događaja stopa nasilja se samo povećava, a rješenje problema još uvijek nije na
vidiku.
Rikers Island, New York
Istina o ovom zatvoru i njegovoj brutalnosti proširila se krajem osamdesetih godina, a mnogi zatvorenici i danas svjedoče kako je Rikers gori od
najgore njujorške ulice.
Tuče i ubistva tamo su svakodnevna stvar, iako se smatra jednim od najstrožih zatvora u zemlji. Timovi
specijalaca na dnevnoj bazi pretražuju ćelije i plijene stotine improviziranih oružanih naprava, a osim toga jedini su spas kad dođe do pobune. Otkad
je uveden propis kažnjavanja zatvorenika ukoliko napadnu drugog zatvorenika,
broj napada se sa 1.000 smanjio na 70 godišnje.
Mendoza, Argentina
Između februara 2004. i novembra 2005. godine umrla su 22 zatvorenika u Mendozi, a uzrok smrti tek treba ustanoviti. Kao i mnogi
drugi zatvori, i ovaj ima problem prenapučenosti – na prostoru predviđenom za
600 ljudi nalazi se čak 1600 osoba. Osim toga, izloženi
su svakakvim oblicima torture, veliku nuždu obavljaju u plastične vrećice, a malu u boce.
La Sante, Pariz, Francuska
Znate da ste na lošem mjestu kad postanete toliko očajni da počnete
piti sredstvo za čišćenje i otrov za štakore kako bi pobjegli. S
nevjerovatna 124 samoubistva 1999. godine La Sante je poznat po nasilju i izopačenosti te kao mjesto na kom slabiji zatvorenici bukvalno postaju
robovi. Najgori je dio higijena. Mnogi zatvorenici boluju od kožnih bolesti zbog neredovnog pranja, a oboljele od plućnih bolesti zatvaraju u
ćelije bez pristojne ventilacije pored praonica rublja.
Carandiru, Brazil
Ukoliko tražite pakao na Zemlji, pronašli ste ga, kažu mnogi.
Upravo se u Carandiruu dogodio jedan od najgorih zatvorskih masakra, kada su
1992. godine ubijena 102 zatvorenika. Skoro svaki peti boluje od AIDS-a, a nerijetko im se uskraćuje 'luksuz' kao što je anestezija pri
operaciji. Neki izvještaji govore čak da ni sam glavni doktor nije stupio u zatvorske prostore godinama. Prenapučenost i neljudski uslovi
doveli su, naravno, do nestabilne situacije jer na
7.500 zatvorenika radi samo 1.000 čuvara, podijeljenih u dvije smjene.
Vojni zatvor Tadmor, Sirija
Sirijski je pjesnik i petogodišnji zatvorenik Tadmora, Faraj Beraqdar, mjesto opisao kao 'kraljevstvo smrti i ludila'.
Tadmor je poznat po
torturi, pogubljenjima i po jednom od najvećih masakra u istoriji. 26. jula 1980. godine specijalne su jedinice divljački pobile 500
zatvorenika! Naime, nakon neuspjelog pokušaja atentata na predsjednika Hafeza al-Asada, komandosi su helikopterima stigli u zatvor i započeli
s pokoljem zatvorenika.
Guantanamo, Kuba
Danas vjerovatno jedno od najspornijih mjesta na Zemlji, pritvor u američkoj mornaričkoj bazi u zaljevu Guantanamo drži oko
490 zatvorenika
pod optužbom da imaju veze s talibanima ili Al Kaidom. Usprkos brojnim apelima i osudama, Sjedinjenje Države prema procjeni UN-ove Komisije
za ljudska prava krše prava zatvorenika na pošteno suđenje na nezavisnom tribunalu.
Brojni su navodi prema kojima su zatvorenici izloženi mučenju, a s njima se postupa neljudski i degradirajuće.
Trojica su umrla u Guantanamu,
a navodno je riječ o samoubistvima. Drugi se podvrgavaju beskrajnim štrajkovima glađu, a na životu ih održavaju pomoću bolnih metoda
hranjenja. Kada bi kao novinar posjetili zatvor, vidjeli bi samo ono što bi vam vlada dopustila, dok bi najstrože čuvani kompleksi i dalje
bili tajna. Velik dio činjenica vezanih uz Guantanamo ostat će zapečaćen u dosjeima označenim sa
'Povjerljivo'!
Neki od ovih zatvora zapravo su mikrosvjetovi u kojima su sadržani svi problemi zemlje, drugima je cilj izbrisati svaku nadu, a neki su
jednostavno otporni na reforme. Na kraju, svima je jedna stvar zajednička: šanse nisu na strani zatvorenika!
