"Bože moj, šta smo to učinili!" - Rekao je Robert Lewis...
20.10.2006.
...kopilot aviona Enola Gay kada su u avgustu 1945. godine ispustili prvu atomsku bombu. Usprkos šoku i apelima da se tako nešto nikada ne
smije ponoviti, nuklearno se naoružanje sve više razvija, pa gljiva i dalje prijeti opstanku čovječanstva.
Svitanjem atomskog doba može se smatrati već kraj 19. vijeka koji je označio apsolutnu revoluciju u razvoju nauke, kao i u shvaćanju temeljnih zakona
prirode. Otkrića na području hemije, a pogotovo fizike, otišla su tako daleko da se smatralo da se još vrlo malo toga treba otkriti. Geologija,
astronomija, termodinamika, sve se kretalo velikom brzinom prema naprijed.
Napredne eksperimentalne tehnike na naizgled dobro poznatim područjima elektriciteta i magnetizma donijele su brojne nove spoznaje. Wilhelm Konrad
Röntgen je 1895. godine na Univerzitetu u Wurzburgu otkrio X-zrake. Zapravo je vršio eksperimente s visokim strujnim naponom u praznim cijevima, a
radijacija koja se pojavila bila je neočekivana i dotad nezabilježena. Sljedeće je godine Henri Becquerel otkrio radioaktivnost u djeliću uranove
soli, a zatim i nove, uranove zrake.
Vrlo brzo nakon toga Marie Sklodowska Curie i njen muž Pierre Curie započeli su s izolovanjem izvora radijacije unutar urana, a to je dovelo do
otkrića polonija i radija. Bio je to samo početak - u roku od deset godina nauka je napredovala brzinom svjetlosti te su se pojavila mnoga nova
otkrića i novi istraživači: alfa i beta zrake Ernesta Rutherforda, gama zrake Paula Villarda... Iako tada začeta, ideja o nuklearnoj energiji i oružju
ostvariće se za manje od 50 godina.
Einsteinovo čudovište
Pobjegavši iz Evrope pred nacistima, jedan od najgenijalnijih umova 20. vijeka, veliki fizičar Albert Einstein je, zajedno sa svojim kolegom Leom
Szilardom, 2. avgusta 1939. godine napisao pismo predsjedniku Franklinu Rooseveltu pozivajući na budnu i, ako je potrebno, brzu akciju SAD-a u
nuklearnom naoružanju. Pismo je nastalo iz bojazni da će se Hitler prvi domoći ubojitog oružja, iako je kasnije Einstein požalio zbog toga što ga je
poslao. Jedan ga je bosanski novinar savršeno opisao kao neku vrstu postmoderne ikone, dobroćudnog raščupanog čičicu isplaženog jezika, koji je
stvorio oružje sudnjeg dana, ne znajući šta čini!
Roosevelt je pismo shvatio ozbiljno te pokrenuo famozni Projekat Manhattan, čiji je cilj bilo stvaranje atomske bombe. U istraživačkom laboratoriju u
Los Alamosu pod vodstvom Roberta Oppenheimera nakon šest godina i utrošene dvije milijarde dolara čudovište je stvoreno.
Razlozi koji se najčešće navode kao opravdanje za ono što je uslijedilo - bacanje bombi na Japan - jesu brža kapitulacija Japana, sprečavanje
dugogodišnjeg rata s još brojnijim žrtvama, isprobavanje onoga za što je potrošen toliki novac i osveta za Pearl Harbor. O čemu god se radilo, 6.
avgusta 1945. godine američki bombarder B-29 bacio je bombu zvanu Little Boy (Maleni dječak) na Hirošimu, da bi tri dana kasnije na Nagasaki bila
bačena nova bomba, Fat Man (Debeli čovjek).
Upotreba ovog oružja rezultirala je direktnom smrću između 100 i 200 hiljada ljudi, a broj indirektnih žrtava i danas je nemoguće definisati. Fizičari
koji su kasnije proučavali ove dvije eksplozije procijenili su da je iskorištena samo desetina od jedan posto razornih, eksplozivnih mogućnosti
atomske bombe!
Samo četiri godine Amerikanci su jedini imali atomsku bombu. Do danas je sedam svjetskih nuklearnih sila izvelo preko 2.000 eksperimenata, iako se
samo Sjedinjene Države, Rusija, Francuska, Velika Britanija i Kina smatraju nuklearnim silama. Ne treba, međutim, zaboraviti ni Indiju i Pakistan, kao
ni Sjevernu Koreju.
Mnogi žive u uvjerenju da je samo za vrijeme kubanske krize nuklearni rat visio u zraku. Međutim, treba znati da već više od 50 godina čovječanstvo
ima moć da samo sebe uništi, a za vrijeme hladnog rata tvrdilo se da Zemlju od nuklearne katastrofe spašava samo ravnoteža straha. Njemački je pisac
J. M. Simmel duhovito opisao tu situaciju uporedivši SAD i Rusiju s dva dječaka koji stoje do koljena u benzinu i svađaju se oko toga ko ima više
upaljača.
Međutim, sav apsurd postojanja nuklearnog oružja najbolje je sažeo savremeni britanski autor Martin Amis u polemičkom eseju koji je napisao kao
predgovor zbirci priča Einsteinova čudovišta 1987. godine: Šta je jedina provokacija koja bi mogla prouzrokovati upotrebu nuklearnog oružja? Nuklearno
oružje. Šta je prioritetna meta nuklearnog oružja? Nuklearno oružje. Koja je jedina poznata obrana od nuklearnog oružja? Nuklearno oružje. Kako
spriječiti upotrebu nuklearnog oružja? Prijetnjom nuklearnim oružjem. Da, ne možemo se riješiti nuklearnog oružja zbog nuklearnog oružja.
