13.04.2006.

Ove godine obilježava se 45 godina od leta sovjetskog astronauta Jurija Gagarina u kosmos, prvog takvog čovjekovog podviga u istoriji.

Nakon tog leta, koji je tada bio prava senzacija, dvije tadašnje super sile, SSSR i SAD, takmičile su se u postavljanju novog cilja, iskrcavanja čovjeka na mjesec, a za taj cilj su bili vezani najdramitičniji trenuci kosmonautike obe zemlje, prenose RIA Novosti.

Američki predsjednik Džon Kenedi je zadatak iskrcavanja čovjeka na Mesec postavio 1961. godine, a tri godine kasnije lansirana je teška raketa-nosač 'Saturn 1'. Sovjeti su iste godine donijeli odluku 'o istraživanju Mjeseca i kosmičkog prostora'.

Glavni zadatak bio je iskrcavanje sovjetskog kosmonauta na površinu Mjeseca u periodu 1967-1968. godine, a povodom 50-godišnjice oktobarske revolucije. Radove je predvodio Konstruktorski biro pod rukovodstvom Sergeja Koroljova, koji je predložio nove kosmičke brodove sa pilotima, sada već poznate serije 'Sojuz'.

Početak realizacije tog programa krajem 1966. - spajanje dva bespilotna broda u automatskom režimu - bio je daleko od uspješnog. Prvi brod je iz nepoznatih razloga potrošio cjelokupno gorivo u motorima za orijentaciju, pa je donijeta odluka da se on prije vremena vrati na Zemlju. Međutim, taj brod nije stigao do Zemlje. Najvjerovatnije je besprijekorno odradio sistem za havarijsko samouništavanje.

Lansiranje bespilotnog 'Sojuza', planirano za 15. januar 1967. godine, obavljeno je tek 7. februara i 'Sojuz' je boravio u orbiti oko dva dana. Tada su zabilježeni kvarovi u sistemu upravljanja i orijentacije, a na dijelu kočenja u atmosferi progorjelo je postolje aparata. 'Sojuz' se spustio u Aralsko more i potonuo.

Do danas nije poznato čija je bila inicijativa da posle tri neuspešna bespilotna lansiranja, ŠSR donese plan kojim se predviđa lansiranje odjednom dva 'Sojuza' sa pilotima i njihovo spajanje u orbiti. Čitav plan završio se tragedijom, odnosno pogibijom kosmonauta Vladimira Komarova, aprila 1967.
'Sojuz 1' u kome je bio Komarov, trebalo je da se spoji sa 'Sojuzom 2' u kome su bili kosmonauti Valerij Bikovski, Aleksej Jelisejev i Jevgenmij Hrunov,ali je sve krenulo naopako od samog početka. 'Sojuz 2' nije ni krenuo u orbitu jer su mu otkazali sistem za upravljanje orijentacijom, ispao iz stroja jedan od registratora a nije se otvorila ni lijeva solarna baterija.

Komarovu je naloženo da se vrati na Zemlju prije vremena, ali pri spuštanju padobran nije izašao iz kontejnera a potom je izašao rezervni koji se zapetljao oko kočionog padobrana osnovnog sistema. Rezultat toga je bio sunovrat aparata za spuštanje i njegov udar u Zemlju ogromnom brzinom od 644 kilometra na čas. Komarov je poginuo.

Poznati konstruktor Boris Ccertok navodi u svojim memoarima da su prilikom pripreme 'Sojuza' tehničke službe veoma žurile, da krovovi padobranskih kontejnera nisu bili izrađeni u roku, i da je pitanje čime su bili pokriveni. Čertok smatra da bi poginuli svi kosmonauti iz obe letjelice da je došlo do spajanja dva 'Sojuza'.

Tri mjeseca ranije, 27. januara 1967., američka posada koja se pripremala za prvi let sa pilotima po mjesečevom programu 'Apolo' poginuli su u strašnom plamenu unutar broda u Centru kosmičkih letova 'Kenedi'. Virdzil Grisom, Edvard Vajt i Rodzer Ccafi, bili su prvi američki astronauti koji su poginuli u kosmičkom brodu. U toku je bio obični trening. Sva trojica su se nalazila unutar kosmičkog broda 'Apolo' u čeonom dijelu ogromnog nosača 'Saturn-1'.
Ni raketa, ni sam brod nisu bili tankirani gorivom, i sva pirotehnička sredstva bila su ili isključena, ili uopšte nisu bila instalirana, ali je požar ipak buknuo i za ciglih 15 sekundi brod sa njegovom kiseoničkom atmosferom pretvorio u pakleni krematorijum. Zbog katastrofe 'Sojuza' i 'Apola' rokovi pilotiranih letova su pomjereni, ali to nije zaustavilo ni SSSR, ni SAD. Obnovljeni program 'Apolo' omogućio je čoveku da šest puta kroči na površinu Mjeseca.

Istovremeno, brižljive dorade i isprobavanja 'Sojuza' doveli su do stvaranja visokopouzdanog kosmičkog broda koji je našao primjenu kao transportni brod za sovjetske dugotrajne orbitalne stanice serije 'Saljut' i Međunarodnu kosmičku stanicu.

Sa obe strane Atlantika prave se novi planovi za osvajanje kosmosa, ali taj prostor, kao i pre 40 godina, ostaje neprijateljska sredina za čovjeka, u koju se radi političkih ambicija ne smije zalaziti. Prodor čovjeka u druge svjetove može biti opravdan jedino konkretnim naučno-ekonomskim zadacima.